Neden Sürekli Erteliyoruz? Erteleme Hastalığı (Prokastinasyon) ile Başa Çıkmanın Yolları
Güncelleme tarihi: 2 Eyl
Hepimiz zaman zaman yapmamız gereken işleri yarına, haftaya ya da "pazartesiye" erteleriz. Ancak bu durum sürekli bir hal aldığında, hayat kalitemizi düşüren ve kronik bir strese dönüşen erteleme hastalığına (prokastinasyon) dönüşür.
Peki, neden sürekli erteliyoruz? Toplumdaki genel algının aksine, erteleme davranışı bir "zaman yönetimi" eksikliği veya "tembellik" değildir. Psikolojik araştırmalar, ertelemenin aslında bir duygu düzenleme problemi olduğunu göstermektedir.
Erteleme Davranışının - Erteleme Hastalığı Altında Yatan Psikolojik Nedenler
Yapılacak işleri sürekli ötelememizin arkasında, o işin bizde yarattığı olumsuz duygulardan (kaygı, yetersizlik, can sıkıntısı) kaçma güdüsü yatar. İşte ertelememize yol açan en temel psikolojik engeller:
Mükemmeliyetçilik ve Hata Yapma Korkusu: "Ya kusursuz yapmalıyım ya da hiç yapmamalıyım" düşüncesi (siyah-beyaz düşünme), kişiyi felç eder. Başarısız olma korkusu, işe başlamayı imkansız hale getirir.
Duygusal Kaçınma: Ertelenen görev genellikle sıkıcı, zor veya streslidir. Beynimiz o anki rahatsızlık hissinden kaçmak için anlık hazlara (sosyal medyada gezinmek, dizi izlemek) yönelir. Kısa vadede rahatlasak da uzun vadede suçluluk ve kaygı artar.
Büyük Resmin Altında Ezilmek: Görev gözümüzde o kadar büyür ki, nereden başlayacağımızı bilemeyiz. Bu bilişsel karmaşa, beynin savunma mekanizması olarak ertelemeyi seçmesine neden olur.
Erteleme Döngüsünü Nasıl Kırabilirsiniz?
Erteleme alışkanlığından kurtulmak, irade gücünden ziyade doğru stratejileri uygulamakla ilgilidir. Bilimsel olarak kanıtlanmış şu adımlarla başlayabilirsiniz:
Görevi Mikro Parçalara Bölün: Beynimiz devasa görevlerden korkar. "Tüm evi temizleyeceğim" yerine "Sadece masanın üzerini toplayacağım" diyerek ilk adımı atın. Başlama eylemi, motivasyonun kendiliğinden gelmesini sağlar.
5 Dakika Kuralını Uygulayın: Bir işe başlamak için kendinize sadece 5 dakika verin. "5 dakika yapıp bırakacağım" diyerek masaya oturduğunuzda, genellikle devam etme eğiliminde olursunuz.
Kendinize Şefkatli Yaklaşın: Sürekli ertelediğiniz için kendinizi acımasızca eleştirmek, kaygınızı artırır ve sizi daha çok ertelemeye iter. Kendinize karşı yargısız ve anlayışlı (öz şefkatli) bir dil geliştirmek, bu döngüyü kırmanın en önemli adımıdır.
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalısınız? Eğer erteleme alışkanlığı iş hayatınızı, akademik başarınızı veya ilişkilerinizi derinden etkiliyor ve yoğun bir suçluluk/kaygı sarmalı yaratıyorsa, altta yatan nedeni bulmak için profesyonel destek almak önemlidir.
Kendi içinizdeki engelleri keşfetmek ve bu döngüyü sağlıklı bir şekilde kırmak için Gaziantep psikolojik danışmanlık merkezimizden yüz yüze veya Türkiye'nin her yerinden online danışmanlık ile randevu oluşturabilirsiniz.
